[تالار گفتمان ساده دل]

تالار گفتمان ساده دل  منطقه آزاد  عمومی  ادبـــی - مــذهــبــی   شعر چیست؟ شاعر کیست؟

[سلام به تمام ساده دلا خصوصاً شعردوستان]

سلام به تمام ساده دلا خصوصاً شعردوستان

این تاپیک رو ایجاد کردم تا در مورد شعر و شاعر صحبت کنیم.

اینکه اصلا شعر چیه؟ آیا هر سخن و یا کلامی رو میشه اسمش رو شعر گذاشت؟

شاعر کیه؟ آیا همه انسانها می تونن شاعر باشن؟
.
.
.
و همینطور معرفی قالب هایی از شعر که در مورد اونا کمتر صحبت میشه. در واقع همه قالب ها به جز غزل، قصیده، مثنوی، رباعی و دوبیتی و شعر نو و سپید.

چون فکر میکنم توی این قالب ها شعر توی فروم در تاپیک های مختلف وجود داره البته این قالب ها رو هم معرفی می کنیم و یک نمونه شعر هم میاریم اما فقط یک نمونه

دوست دارم تاپیک بیشتر اختصاص به قالب هایی داشته باشه که به اونا کمتر توجه میشه مثل مستزاد، بحر طویل،ترجیع بند، ترکیب بند، مسمط و ......

انشاالله که دوستان از این تاپیک خوششون بیاد.

[شعر چیست؟]

اول می خوام تعریفی از شعر داشته باشم و ببینیم که اصلاً تعریف دقیقی از شعر وجود داره؟ این تعریفا چیه و از چه کسانی؟

شعر چیست؟

بحث از چیستی شعر، بحث دشوار و به اعتباری غیر ممکن می باشد چراکه تا کنون که به اندازهء عمر آدمی- که از پیدایش شعر می گذرد- تعریف جامع و

 مانعی از آن صورت نگرفته است برای همین تعدادی آمده اند بسیاری از آثاری را که به زعم سر ایندگان آن، شعر محسوب می شده اند، از قلمرو شعر

بیرون ساخته اند، و برخی بر عکس؛ آثاری را که سرایندگان آن، آنها را در قالب نثر ارائه داده اند، شعر به شمار آورده اند؛ و بعضی هم تفکیک مرز شعر و

نثر را کار نادرست خوانده اند.

رضا براهنی در کتاب "طلا در مس" می نویسد:

"تعریف شعر کار بسیار مشکلی است، اصولاً یکی از مشکل ترین کارها در این زمینه است، شاید بشود گفت که شعر تعریف ناپذیر ترین چیزی است که

وجود دارد."

بدین ترتیب نمی توان یک تعریف خاص را از شعر ارائه نمود اما برای شناخت نظرات نویسندگان گذشته و حال و تفاوت های موجود میان تعابیر شان، چند

تعریف از آنها را در اینجا نقل می کنیم:

شمس قیس رازی در "المعجم فی معایر اشعار العجم" می نویسد:

"شعر سخنی است اندیشیده، مرتب، معنوی، موزون، متکرر، متساوی، حروف آخرین آن به یکدیگر ماننده."

این تعریف به چهار عنصر اندیشه، وزن، قافیه، زبان نظارت دارد.

دکترمحمد رضاشفیعی کدکنی از کتاب شفای ابن سینا بلخی فصل پنجم مقاله پنجم چنین نقل می کند:

"شعر کلامی است مخیل، ترکیب شده از اقوالی دارای ایقاعاتی که در وزن متفق، و متساوی و متکرر باشند و حروف خواتیم آن متشابه باشند.»

اما خود وی (دکترکدکنی) نظر دیگری دارد و می نویسد:

"شعر حادثه ای است که در زبان روی می دهد و در حقیقت، گویندهء شعر با شعر خود، عملی در زبان انجام می دهد که خواننده، میان زبان شعری او، و

زبانی روزمره و عادی تمایزی احساس می کند."

در جای دیگر می نویسد:

"شعر گره خوردگی عاطفه و تخیل است که در زبان آهنگین شکل گرفته باشد."

رضا براهنی با توجه به عناصر مختلف شعر، تعبیرهای گوناگونی از آن ارائه داده است:

- "شعر، جاودانگی یافتن استنباط احساس انسان است از یک لحظه از زمان گذرا، در جامهء واژه ها،."

- «شعر زاییده بروز حالت ذهنی است برای انسان در محیطی از طبیعت.»

- "شعر فشرده ترین ساخت کلامی است".

- شعر یک واقعهء ناگهانی است، از سکوت بیرون می آید و به سکوت بر می گردد

براهنی پا را از این هم فراتر نهاده، هر ایجادی را شعر نامیده است:

"گفتن، آنهم به قصد ایجاد چیزی، شعر سرودن است."

یا می نویسد:

"انسان اولیه که نخستین شاعر نیز بود، الهی ترین خصوصیت خود- قدرت نامیدن و شعر گفتن- را آنچنان مقدس پنداشته که آن را به خدا نسبت داده ا

است."

در این موردنظرات فراوانی مطرح گردیده است. اگر بخواهیم آنها را دسته بندی کنیم به دو دسته کلی می رسیم:

یکی آنکه با تعریف شعر مخالفت دارد و آن را به دلیل پهنای وجودی آن غیر ممکن ویا محال می شمارد.

دیگر آنکه شعر را با عناصر و خصایص آن تعریف نموده است.

گروه دوم خود بر سر اینکه کدام خصوصیات، ذاتی و کدام عرضی اند؟ اختلاف نظر پیدا نموده اند. مثلاً برخی، وزن، قافیه، خیال، اندیشه را از عناصر ذاتی

شعر به حساب آورده اند و تعریف شعر را بر آن استوار ساخته اند.

برخی دیگر، وزن به معنای عروضی آن را از عوارض شعر محسوب نموده، "منطق شعری" و یا "بیان برتر" را عامل مؤثر در ساخت شعر دانسته اند.

گروهی بر عنصر خیال تکیه کرده و آن را موجب تفکیک شعر از نظم بر شمرده اند.

و دسته ای هم زبان را باعث عمدهء جدایی شعر از نثر تلقی نموده اند.

[اشتباهی که یک عمر پشیمانم از آناعتمادیست که بر مردم دنیا کردم!***************چو عاشق می شدم گفتم ربودم گوهر مقصود/ ندانستم که این دریا، چه موج خون فشان دارد!]

در جای دیگه در رابطه با شعر می خونیم که:

رويدادهاي تلخ و شيرين زندگي، انديشه‌ها و عواطف و احساسات پر شوري را در ذهن شاعر بر مي‌انگيزد. اين عواطف و احساسات در كارگاه خيال شاعر

 پرورش مي‌يابند، و هنگامي كه شاعر پرورش مي‌يابند، و هنگامي كه شاعر خود نيازمند به بيات آن ديد، آن را به زباني خيال انگيز و زيبا بيان مي‌دارد.

شاعر مي‌كوشد كه با جادوي بيان خود، تصويرهايي را كه در ذهن او پديد آمده با همان شدّت و صراحت و روشني در ذهن شنونده‌اي كه اهل آن باشد

برانگيزد، و زنده كند.

هر تصوّر شاعرانه‌اي از جوهر خيال مايه مي‌گيرد. كودكي تبسّمي به لب مي‌آورد. گشوده شدن لبان كودك به خنده، شاعر را به ياد شكفته شدن غنچه‌اي

شاداب در يك سپيده دم بهاري مي‌اندازد. آن گاه شاعر در ميان هاله‌اي از خيال و حقيقت، دهان كودك را چون غنچه‌اي كه در حال شكفتن است مي‌بيند.

چنين نگرشي و چنين تصورّي را نگرش و تصوّري شاعرانه مي‌گويند. هر كسي كه داراي چنان طبعي باشد كه از لبخند كودكي دگرگون شود و به هيجان

درآيد و بتواند چنين تصويري در ذهن خود بپردازد، از نگرش و احساسي شاعرانه برخوردار است.

البته همة كساني كه داراي نگرش و احساس شاعرانه‌اند، قادر نيستند كه تصورّات خود را به گونه‌اي زيبا و مؤثر در قالب شعر بيان دارند. چنين كاري تنها

از عهدة كساني برمي‌آيد كه در زبان مادري دستي دارند و واژه هاي زيبا و خوشاهنگ را مي‌شناسند، و با هنر تصويرپردازي و دانش وزن و قافيه آشنايي

دارند.

براي روشن تر شدن مطلب مي‌توان كار شاعر را در سرودن شعر به كار زنبور عسل مانند كرد.
 
زنبور عسل بر فراز دشت و كوهسار به پرداز در مي‌آيد، و بر زيباترين و خوشبوترين گل‌ها مي‌نشيند، و شيره آن‌ها را مي‌مكد. سپس شيره گل ها را در

درون خويش مي‌پرورد و با هستي خويش در مي‌آميزد، و از آن شهدي گوارا پديد مي‌آورد. شاعر هم به مشاهدة زيبايي‌هاي شگفت انگيز جهان

مي‌پردازد، و دل انگيزترين پديده‌ها را بر مي‌گزيند و از زيبايي و لطافت آن بهره مي‌گيرد، و اين زيبايي را با غم و شادي و رنج و درد خويش در مي‌آميزد. آنگاه

اين پديدة نفساني را در قالب كلماتي گوش نواز و خوشاهنگ مي‌ريزد و به صورتي دلپذير براي اهل ذوق و هنر بيان مي‌دارد.

زبان شعر:

زبان معمولي براي بيان آن چه ديده يا شنيده‌ايم به كار مي‌رود. با كمك زبان، واقعّيت‌ها را چنان كه رخ داده بازگو مي‌كنيم و انديشه و سخن خود را با

نظمي منطقي بيان مي‌داريم تا شنونده از پيام و سخن ما آگاه شود، و چون اين مقصود حاصل شد، ديگر آن الفاظ ارزشي ندارند. از ياد مي‌روند، و به دور

ريخته مي‌شوند. شاعر هم مانند ديگران براي بيان احساس و انديشة خود را زبان استفاده مي‌كند ولي نه از زبان معمولي.

شاعر هدف ديگري دارد و زبان ديگري، او پديده‌اي شگفت انگيز را مشاهده كرده، يا از احساس و انديشه‌اي والا برخوردار شده، يا در او حالت عاطفي

دلپذيري پديده‌اي شگفت انگيز را مشاهده كرده، يا از احساس و انديشه‌اي والا برخوردار شده، يا در او حالت عاطفي دلپذيري پديد آمده است. اينك بر آن

است كه اين حالت دلپذير را در ذهن شنونده‌اي كه اهل ذوق است برانگيزد. براي اين كار مي‌كوشد كه آن پديده و احساس را چنان وصف كند كه تصويري

روشن از آن در ذهن شنونده پديد آيد، و لذت و شوري را كه به او دست داده در دل خواننده و شنونده برانگيزد زباني كه از عهدة چنين كاري بر مي‌آيد، زبان

شعر است، و آن چه به اين زبان پديد مي‌آيد، اثري است هنري كه داراي ارج و ارزشي جاودانه است.

منبع: زبان و ادب فارسی

[اشتباهی که یک عمر پشیمانم از آناعتمادیست که بر مردم دنیا کردم!***************چو عاشق می شدم گفتم ربودم گوهر مقصود/ ندانستم که این دریا، چه موج خون فشان دارد!]

شعر به عقيده هايدگر، داراي خاصيتي است كه از خواست و اراده ما بيرون است. شاعر نمي‌تواند ارائه كند كه شعر بگويد؛ شعر خودش مي‌آيد. ما هم كه

 خوانندگان شعر او هستيم نمي‌توانيم به خواست و اراده خودمان در برابر آن واكنش ابراز كنيم. بايد به شعر تسليم شويم و بگذاريم روي ما كار كند.

و به بیان لارنسپرین:

شعر اغلب به عنوان يك زبان كلي و عالمگير و يك زبان باستاني و كهن است. و تمام انسانهاي بدوي از آن استفاده داشتند و اغلب تمدن پيشرفته را

توسعه داده است. در همه سالها،‌ و در همه كشورها، شعر نوشته خواهد شد ـ و مشتاقانه آن را مي خواندند يا گوش مي دادند در همه نوعها و در هر

حالتي از افراد، ‌سربازها، مردان سياسي، ‌حقوقدان ها، كشاورزها، پزشكان، دانشمندان مردان روحاني، فيلسوفان، پادشاهان و ملكه ها.

شاليزه جان تايپيكت بسيار زيبا وآموزنده است اما فكر مي كنم توضيح در باره يك موضوع را كمي كوتاه تر كني بهتر باشد ... جسارت نباشد . شما هم علمش رو داري وهم حوصله اش ..اما بايد وضعيت وشرايط خواننده رو هم درك كني .بازهم منو ببخش.

[اشتباهی که یک عمر پشیمانم از آناعتمادیست که بر مردم دنیا کردم!***************چو عاشق می شدم گفتم ربودم گوهر مقصود/ ندانستم که این دریا، چه موج خون فشان دارد!]

شاليزه جان تايپيكت بسيار زيبا وآموزنده است اما فكر مي كنم توضيح در باره يك موضوع را كمي كوتاه تر كني بهتر باشد ... جسارت نباشد . شما هم علمش رو داري وهم حوصله اش ..اما بايد وضعيت وشرايط خواننده رو هم درك كني .بازهم منو ببخش.

مرسی شادی جان از نظری که دادی آره درسته فقط خواستم در مورد شعر و شاعر توضیحاتم کامل باشه

اما چشم در مورد موضوعات دیگه ی شعر مختصر توضیح میدم

ممنون

مرسی

[ممنون شالیزه جانبرای من که خیلی مفید بود]

ممنون شالیزه جان
برای من که خیلی مفید بود

[ممنون شالیزه جانبرای من که خیلی مفید بود]

ممنون شالیزه جان
برای من که خیلی مفید بود

MER30

خواهش میکنم . از دلگرمی که بهم میدین ممنون 

[شاعر کیست؟]

شاعر کیست؟

شاعر نقاش زبر دستي است كه خوبيها و بدي ها را مجسم مينمايد و مناظر جامعه خود را با بهترين طرزي بيان ميسازد. شاعر ، با سرودن اشعار نغز و

با انتخاب معاني لطيف و بديع توجه همه را بخويش معطوف ميدارد.

به عقيدهء ديگر، شاعر يك ماموريت خدايي دارد تا بشر گمراه و سرگردان را متوجه خطا ها ، پليديها ، بديها كرده ، راه و چاه را بشناساند.

اينكه ميگويند مقام شعرا و نويسندگان والاست، نه از آن جهت است كه آنها الفاظ و عباراتي را به صورت نوشته ها و اشعار در مي آورند؛ بلكه از لحاظ

تفوق فكري و برتري فهم و قوهء عاقله است. آنها سالها رنج برده و از خوب و بد جامعه اطلاع حاصل كرده اند؛ با همه كس محشور شده و از افكار و آرزوي

عموم طبقات آگاهند؛ از اين رو سخنان آنان بر جان و دل مي نشيند، و همه چون غذاي مطبوعي، ترانه هاي آنها را نوش جان ميكنند.

شاعر خوب، فكرش محدود و بي حركت نبوده و نبايد فكر خود را به همان اندازه از علوم و فنون كه آموخته است و ميداند محدود سازد و به سكون و ثبوت

انديشه قناعت كند، بايد حركت كند، تجربه بيندوزد و به مفاهيم بلند دست يابد. 

اسماعیل خویی شاعر را یک پنجره می بیند:

"  يك پنجره ست شاعر /  شاعر كسی‌ست كه می‌پرسد /  و سخت می‌ترسد: /  و از همين روست/ كه رو به‌آفتاب /  می‌نشيند؛ /  و هرچه‌هست‌، /

 حتّـا‌، /  آن مخملِ سياه را نيز /  بازيچه‌ئی به‌دستِ رنگرزِ آفتاب می‌بيند؛ /  و‌، ‌مثلِ آفتاب‌پرستی هشيار‌، /  درمخملِ سياهی‌ی شب حل می‌شود: / 

يعنی‌كه‌، درسپيده‌ی فرجام‌، /  به‌آفتاب بدل می‌شود "

[مستزاد:]

و اما میرسیم به معرفی قالب های شعری:

مستزاد:

مستزاد قالب شعری است که در آخر مصراع آن،جمله یا عبارتی بیافزایند که در وزن بدان نیازی نیست، ولی درمعنی با مصراع،ارتباطی داشته باشد.

با افزودن وازه هایی به آخر قطعه،رباعی و غزل می توان مستزاد ساخت.قدیمی ترین مستزاد در دیوان "مسعود سعد سلمان"آمده است.

نمونه مستزاد از حامی(علی علیمردانی):

ای عشق تو سرچشمه جاوید ******* در ساغر امّید

هر کس که تو را دید پسندید ******** از منظر امّید

روی تو شده مهر دل افروز ********* هر شامگه و روز

از تاب رخت ماه درخشید ********* بر زیور امّید

یار تو همان یار خدا شد ********** از یأس جدا شد

پیراهن داماد بپوشید *********** شد همسر امّید

در خواب به سوی تو روانم ******* در بند همانم

بیداری ام از خواب تو خندید****** در بستر امّید

..............

[بحر طویل:]

بحر طویل:

بحر طویل نوعی شعر یا نثر موزون در ادبیات فارسی است. قالب بحر طویل بیشتر برای بیان سخنان طنز یا هزل کاربرد دارد. اما برخی

شعرهای جدی تر مانند مرثیه ها و مُناظره ها نیز با قالب بحرطویل نوشته شده اند .بحر طویل قالبی شعری است که در آن برخلاف ساير

 قالب های شعر سنتی فارسی، مصراع های مساوی و بیت وجود ندارد. در عوض، بحر طويل از يک يا چند قسمت با نام بند تشکيل می شود.

سرودن بحر طویل از دوره صفویه به بعد مرسوم شده است. و معروفترین بحر طویل ها از ابوالقاسم حالت هستش.

یک نکته: شعر بحر طویل یک نفس و پشت سر هم خونده میشه آهنگین هم هست.


یک نمونه:

دکتری گفت که یکروز به دانشکده طب سر تشریح یکی جمجمه استاد بپرسید ز شاگرد که:این جمجمه از کیست؟چو شاگرد بیامد جلو وجمجمه را کرد

بسی زیر وزبرگفت: از آنجا که بسی چانه این جمجمه لق است گمانم که ز یک مشت زنی بوده که از بس که سر مشت زنی مشت به زیر دهنش خورده

چک و چانه او لق شده و محکمی مشت حریفان شل و ول کرده چنین چانه او را. گفت استاد که هر چندچک و چانه این جمجمه لق است

ولی صاحب آن مشت زن و بوکسور اگر بود چک و چانه او در عوض اینکه شل و ول بشود در اثر ورزش بسیار بسی محکم و ستوار همی گشت.

در این بین به یک مرتبه شاگرد دگر خواست ز استاد خودش اذن و بیامد جلو و جمجمه را کرد بسی وارسی و گفت: گمانم که بود صاحب این جمجمه یک

کاسب بازار و ز بس در سر هر چیز زده چانه چنین چانه او لق شده. استاد بدو گفت که هر چند که از چانه زدن چانه اشخاص بسی لق شود

 اما نه بدین قدر ملقلق که شل و ول بکند چانه آن عربده جو را. گشت شاگرد روان در سر جای خود و شاگرد دگر جست و گرفت اذن و بیامد

جلو و جمجمه را پیش کشید و به سر و صورت وشکل و پک و پوزش نظری کرد و سپس گفت که این جمجمه بی شک تعلق به زنی داشته وین لق شدن

چانه از آن است که هی از سر شب تا به سحر یا ز سحر تا سر شب ور زده با خاله و خانباجی و نفرین بنموده است به پشت سر هم شوهر خود را که

برای چه مرتب ندهد خرجی و هی خرج قر ورخت و لبا سش نکند یا که چرا از سر او وانکند شر هوو را.!   

سلام
اگه می شد از رابطه هنر ادبیات و شعر شروع می کردید بهتر بود
البته نه اینکه بخوام کار ارزشمندتون رو کتمان کنم اما اینگونه شاید بهتر می بود
...

[اشتباهی که یک عمر پشیمانم از آناعتمادیست که بر مردم دنیا کردم!***************چو عاشق می شدم گفتم ربودم گوهر مقصود/ ندانستم که این دریا، چه موج خون فشان دارد!]

سلام
اگه می شد از رابطه هنر ادبیات و شعر شروع می کردید بهتر بود
البته نه اینکه بخوام کار ارزشمندتون رو کتمان کنم اما اینگونه شاید بهتر می بود
...

صمد جان ممنون از نظرت. اگه میشد بیشتر توضیح بدی و دقیقاً بگی که چه موضوعی مدنظرته، شاید بهتر بتونم عمل کنم 

[ترجیع بند و ترکیب بند:]

ترجیع بند و ترکیب بند:

مجموعه اشعاری که در یک وزن ولی در قافیه های مختلف سروده شده باشد و ساختمان آن به این شرح است که:

 «چند بیت بر یک وزن و قافیه بگویند و در پایان آن یک بیت مقفی بیاورند که با ابیات بیت پیش یک وزن ولی در قافیه ی متفاوت باشد

و چندین بار این عمل را تکرار کنند ، به طوری که در فاصله ی بخش ها بیتی فرد  آورده شود. هر گاه این بیت فرد عینا تکرار شود ،

آن نوع شعر  را « ترجیع بند» و بیت فاصله را « بند ترجیع» یا « بندگردان » می گویند و اگر بیت مقفی (فرد) که در فاصله ی بخش ها

می آید متفاوت باشد ، آن نوع شعر را « ترکیب بند» یا « بیت واسطه» می خوانند .. »

و به زبان ساده تر « ترکیب بند و ترجیع بند ، مرکب است از تعدادی غزل با قافیه های متفاوت که اگر با بیتی یکسان به یکدیگر متصل شوند

 ترجیع بند و اگر بیت رابط   تغییر کند  ترکیب بند نامیده می شود»

شمس قیس رازی نیز ترجیع را قالبی برگرفته از تقسیم قصیده دانسته که قطعه‌های آن در وزن متفق و در قوافی مختلف‌اند. او در این تعریف،

به نقل از دیگر شاعران، هر قطعه را، «خانه» و بیت میان دو خانه را که گاه یکسان و گاه مختلف است، «ترجیع‎بند» خوانده است

سرودن ترکیب‎بند نیز از اواخر سدۀ 4 و اوایل سدۀ 5 ق رواج داشته، و نمونه‌هایی از آن در سخن فرخی سیستانی به جا مانده است . 

از سدۀ 6ق این قالب بیشتر مورد توجه شاعران قرار گرفت. ترکیب بند جمال‌الدین محمد عبدالرزاق ‌اصفهانی در این‌ سده

 در نعت رسول‌اکرم (ص) با مطلع‌:‌

 « ای از بر سدره شاه‌راهت / وی قبۀ عرش تکیه‎گاهت » از معروف‎ترین ترکیب‎بندهای فارسی است.